گزارش ورزش‌های ذهنی و استراتژیک در انجمن او-اسپرت ایران

مقدمه
ورزش‌های ذهنی و استراتژیک در انجمن او-اسپرت ایران دارای سابقه‌ای است که ریشه‌های آن به فعالیت‌های سبک اورینتال و ارتباطات بین‌المللی این مجموعه بازمی‌گردد.
این روند از سال ۲۰۰۶ با آشنایی با ورزش استراتژیک گو آغاز شد و در ادامه با ورود و توسعه رشته‌هایی همچون گو، دوز، درافتس، شیانگ‌چی و بازی‌های کارتی، به شکل‌گیری و سازماندهی کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت انجامید.
در این مسیر، ارتباط با نهادها و مجموعه‌های بین‌المللی ورزش‌های ذهنی و استراتژیک، حضور نمایندگان ایران در رویدادهای خارجی، برگزاری دوره‌های آموزشی، دعوت از مربیان خارجی و در نهایت ایجاد ساختار رسمی برای این رشته‌ها در انجمن او-اسپرت، از مراحل اصلی توسعه این حوزه بوده است.

فصل اول از 1385 الی 1396

۱. آغاز آشنایی با ورزش استراتژیک گو ـ ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸
در جریان اعزام تیم ملی سبک اورینتال فدراسیون ورزش‌های رزمی ایران در تاریخ  آگوست ۲۰۰۶ به مسابقات قهرمانی جهان این رشته که در چارچوب بازی‌های بین‌المللی هنرهای رزمی برگزار می‌شد، فرصتی فراهم آمد تا محمدقاسم منوچهری، رئیس وقت سبک اورینتال ایران، با ورزش استراتژیک گو آشنا شود.
پس از این آشنایی، آموزش و پیگیری‌های مربوط به این ورزش استراتژیک ادامه یافت و در سال ۲۰۰۸، در جریان حضور و ارتباطات انجام‌شده در بازی‌های ترکس در شهر بوسان کره جنوبی، فرصت دیگری برای آشنایی و فراگیری آموزش‌های پیشرفته‌تر ورزش استراتژیک گو فراهم شد.
در ادامه این ارتباطات، با انتقال تجهیزات گو به ایران، مقدمات توسعه این رشته با عنوان «رزم ذهنی» فراهم گردید و زمینه برای آموزش، معرفی و برگزاری فعالیت‌های مرتبط با این ورزش استراتژیک در ایران شکل گرفت.

۲. شکل‌گیری نخستین دوره‌های آموزشی و مسابقات ـ ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰
نخستین دوره‌های آموزشی و مسابقات ورزش استراتژیک گو در ایران، همراه با دوز، طی سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ شکل گرفت.
متعاقب هماهنگی‌های انجام‌شده، پروژه توسعه ورزش‌های ذهنی از سال ۲۰۱۰ با همکاری و هماهنگی میان فدراسیون آسیایی گو و فدراسیون آسیایی او-اسپرت وارد مرحله جدیدی شد.
این همکاری‌ها زمینه را برای توسعه سازمان‌یافته‌تر ورزش‌های ذهنی و استراتژیک، آموزش علاقه‌مندان، برگزاری مسابقات و ایجاد ارتباطات بین‌المللی فراهم کرد.

۳. توسعه همکاری‌های ایران و کره جنوبی ـ ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲
در ادامه تبادلات و هماهنگی‌های میان ایران و کره جنوبی و با پیگیری‌های مریم عمیدی‌مهر، رئیس کمیته ورزش‌های ذهنی ایران و نایب‌رئیس سبک اورینتال ایران، طی سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ مقدمات دعوت از مربیان کره‌ای برای آموزش، تربیت مربی و توسعه ورزش استراتژیک گو در ایران فراهم گردید.
مریم عمیدی‌مهر از چهره‌های مؤثر در شکل‌گیری و توسعه ساختار ورزش‌های ذهنی و استراتژیک در ایران بود. وی در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ به‌عنوان رئیس کمیته ورزش‌های ذهنی ایران و نایب‌رئیس سبک اورینتال ایران، در پیگیری ارتباطات بین‌المللی با جامعه ورزش استراتژیک گو و بادوک کره جنوبی نقش داشت و زمینه‌های لازم برای توسعه همکاری‌های آموزشی و دعوت از مربیان کره‌ای به ایران را دنبال کرد.این فعالیت‌ها در ادامه ارتباطات شکل‌گرفته میان ایران و کره جنوبی، به توسعه آموزش، برگزاری دوره‌ها و گسترش ورزش ذهنی گو در ایران کمک کرد و در شکل‌گیری جایگاه رسمی ورزش‌های ذهنی و استراتژیک در ساختار انجمن او-اسپرت نیز نقش داشت.

حضور شیرین محمدی در رویداد گو در کره جنوبی ـ ۲۰۱۲
در ادامه این ارتباطات، شیرین محمدی، نایب‌رئیس کمیته گو ایران، در سال ۲۰۱۲ در رویداد بین‌المللی گو در کره جنوبی حضور یافت.
نام وی در منابع مرتبط با این رویداد ثبت شده و منابع فرانسوی و کره‌ای، سطح فنی وی را در زمان برگزاری مسابقات ۱۰ کیو اعلام کرده‌اند.
این حضور را می‌توان از نخستین اسناد مربوط به حضور یک نماینده زن ایرانی در یک رویداد بین‌المللی ورزش استراتژیک گو در کره جنوبی دانست و از نظر تاریخی، نقطه‌ای مهم در روند ارتباط مستقیم جامعه گو ایران با ساختار بین‌المللی بادوک کره جنوبی محسوب می‌شود.

۴. ورود بین‌المللی درافتس و داما به ایران ـ ۲۰۱۳
در اوایل سال ۲۰۱۳ همکاری‌های بین‌المللی حوزه ورزش‌های ذهنی و استراتژیک وارد مرحله تازه‌ای شد.
در همین سال، نایب‌رئیس فدراسیون جهانی درافتس و رئیس فدراسیون درافتس ترکیه در شهر همدان حضور یافتند و در جریان این حضور، نخستین کلاس رسمی بین‌المللی درافتس در ایران تحت عنوان «داما» برگزار شد.
برگزاری این کلاس، یکی از رویدادهای مهم در مسیر ارتباط جامعه ورزش‌های ذهنی و استراتژیک ایران با ساختار بین‌المللی درافتس بود. در ادامه این همکاری‌ها مقرر شد در چارچوب مسابقات قهرمانی جهان او-اسپرت در آنتالیا ـ ترکیه، هم‌زمان مسابقات بین‌المللی رشته‌های داما، دوز و گو نیز سازماندهی شود. این تصمیم، زمینه‌ای برای حضور هم‌زمان چند ورزش ذهنی و استراتژیک در یک رویداد بین‌المللی او-اسپرت فراهم می‌کرد.

۵. آشنایی با ورزش استراتژیک شیانگ‌چی ـ ۲۰۱۳
در جریان کنفرانس بین‌المللی گردشگری ورزشی در دانشگاه آزاد اسلامی همدان در سال ۲۰۱۳، علاوه بر توسعه ارتباطات بین‌المللی در حوزه ورزش‌های ذهنی و استراتژیک، زمینه آشنایی جامعه ورزش او-اسپرت ایران با یکی دیگر از ورزش‌های سنتی و استراتژیک شرق آسیا، یعنی شیانگ‌چی، فراهم شد.
شیانگ‌چی که در جهان با عنوان شطرنج چینی نیز شناخته می‌شود، یکی از ورزش‌های استراتژیک سنتی چین است و دارای ساختار، قوانین و پیشینه تاریخی مستقل و گسترده در کشورهای شرق آسیا است.
آشنایی با شیانگ‌چی در جریان این کنفرانس، افق جدیدی را برای توسعه ارتباطات ایران با جامعه ورزش‌های استراتژیک چین ایجاد کرد و این رشته نیز در کنار گو، دوز و درافتس به‌عنوان یکی از زمینه‌های مورد توجه در پروژه توسعه ورزش‌های ذهنی و استراتژیک قرار گرفت.

۶. ورود بازی‌های کارتی و شکل‌گیری پروژه «تیس کوپان» ـ ۲۰۱۳
در سال ۲۰۱۳ و هم‌زمان با توسعه فعالیت‌های ورزش‌های ذهنی و استراتژیک در انجمن او-اسپرت، موضوع بازی‌های کارتی نیز وارد این مجموعه شد.
این اتفاق در جریان حضور وونگ های شان، معروف به رکس، از هنگ‌کنگ، در شهر همدان و در چارچوب کنفرانس بین‌المللی گردشگری ورزشی در دانشگاه آزاد اسلامی همدان روی داد. وونگ های شان در جریان این برنامه ضمن معرفی انواع بازی‌های کارتی، به نمونه‌های قدیمی و باستانی این حوزه در چین نیز اشاره کرد و از گوندان به‌عنوان یکی از فرمت‌های تاریخی و سنتی این بازی‌ها نام برد.
این دیدار و معرفی، زمینه ورود سازمان‌یافته بازی‌های کارتی به مجموعه فعالیت‌های انجمن او-اسپرت را فراهم کرد و متعاقب آن، این بخش از فعالیت‌ها تحت عنوان «تیس کوپان» در پروژه ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت تعریف و دنبال شد.
به این ترتیب، در کنار ورزش استراتژیک گو، درافتس و دوز، بازی‌های کارتی نیز به‌عنوان یکی از اجزای پروژه تیس کوپان مورد توجه قرار گرفت.

۷. رسمی شدن فعالیت‌های ورزش‌های ذهنی و استراتژیک در انجمن او-اسپرت
یکی از مطالبات مهم جامعه ورزش سبک اورینتال ایران در فدراسیون ورزش‌های رزمی، دریافت مجوز رسمی برای برگزاری مسابقات و فعالیت‌های سازمان‌یافته در حوزه ورزش‌های ذهنی، ورزش‌های استراتژیک و بازی‌های کارتی بود.
با ارتقای سبک اورینتال به انجمن او-اسپرت، این امکان فراهم شد و مسابقات و فعالیت‌های ملی و بین‌المللی در رشته‌های گو، درافتس، دوز و بازی‌های کارتی تحت عنوان «تیس کوپان» به‌صورت رسمی زیر نظر انجمن چندورزشی او-اسپرت آغاز گردید.
بدین ترتیب، فعالیت‌هایی که ابتدا با آشنایی و آموزش ورزش استراتژیک گو آغاز شده بود، به تدریج به پروژه‌ای سازمان‌یافته در حوزه ورزش‌های ذهنی و استراتژیک تبدیل شد.

۸. انتقال انجمن او-اسپرت به فدراسیون ورزش‌های رزمی ـ ۱۳۹۴
در سال ۱۳۹۴، انجمن او-اسپرت به همراه چهار انجمن دیگر شامل موی‌تای، کیک‌بوکسینگ، ساواته و جوجیتسو از فدراسیون انجمن‌های ورزشی به فدراسیون ورزش‌های رزمی منتقل شد. این انتقال، برای مدتی توسعه ورزش های ذهنی را مختل و سرانجام با قرار گرفتن فعالیت‌های ورزش‌های ذهنی و استراتژیک در ساختار رسمی انجمن او-اسپرت و پیگیری توسعه این رشته‌ها در چارچوب ساختار جدید را فراهم کرد.

۹. مصوبه مجمع عمومی سال ۱۳۹۵ درباره ورزش‌های ذهنی
متعاقب مصوبات مجمع عمومی انجمن او-اسپرت در سال ۱۳۹۵ مقرر گردید کلیه ورزش‌های ذهنی استاندارد، فاقد معارض داخلی و بین‌المللی و دارای فدراسیون جهانی رسمی در جنبش المپیک، به استثنای شطرنج، در چارچوب کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت قرار گیرند. هدف از این تصمیم، ایجاد یک ساختار منسجم برای شناسایی، توسعه، آموزش و برگزاری مسابقات ورزش‌های ذهنی و استراتژیک بود.

۱۰. مصوبه استانداردسازی نام‌ها و خانواده ورزش‌های ذهنی و استراتژیک ـ ۱۳۹۵
یکی از مهم‌ترین مصوبات مجمع عمومی انجمن او-اسپرت در سال ۱۳۹۵، تعیین تکلیف درباره تعدد نام‌ها، گونه‌ها و عناوین مورد استفاده در ورزش‌های ذهنی و استراتژیک بود.
بر اساس این مصوبه، کمیته ورزش‌های ذهنی انجمن او-اسپرت موظف شد تا زمان برگزاری مجمع عمومی بعدی 1396، کلیه زیرشاخه‌ها، گونه‌ها، عناوین و فرمت‌های موجود در حوزه ورزش‌های ذهنی و استراتژیک را شناسایی، بررسی و دسته‌بندی کند و نام‌های مشابه و غیررسمی را در فرمت اصلی هر رشته ساماندهی نماید. هدف از این تصمیم، جلوگیری از تعدد نام‌ها، موازی‌کاری و ایجاد سردرگمی در میان ورزشکاران علاقه مند، مربیان، داوران و جامعه پیرامون این ورزش‌ها بود.

۱۰-۱ خانواده ورزش استراتژیک گو
در خصوص ورزش استراتژیک گو، نام‌ها، گونه‌ها و فرمت‌های مختلفی از جمله گو، پاژوک، ویچی، گوموکو، رنجو و پیرگو مورد توجه قرار گرفتند. بر اساس سیاست مصوب مجمع 1395، مقرر شد این عناوین و فرمت‌ها در چارچوب خانواده ورزش استراتژیک گو مورد بررسی و ساماندهی قرار گیرند و از ایجاد ساختارهای موازی و چندگانه برای عناوین هم‌خانواده جلوگیری شود. با توجه به جایگاه رسمی ورزش گو در جنبش المپیک و عضویت در گایسف / اسپورت آکورد، مقرر شد گو به‌عنوان نام اصلی و مرجع این خانواده مورد استفاده قرار گیرد و سایر عناوین و فرمت‌های مرتبط، از جمله پاژوک، ویچی، گوموکو، رنجو و پیرگو، در جایگاه فنی مناسب خود در چارچوب این خانواده به عنوان زیر شاخه تعریف و ساماندهی شوند هدف از این اقدام، ایجاد وحدت در نام‌گذاری، جلوگیری از برداشت‌های متفاوت درباره رشته‌های هم‌خانواده و فراهم کردن ساختاری روشن برای آموزش، مربیگری، داوری، برگزاری مسابقات و ارتباطات بین‌المللی بود.

۱۰-۲ خانواده ورزش استراتژیک درافتس
همین سیاست در خصوص درافتس که دارای عضویت در جنبش المپیک و عضویت در گایسف / اسپورت آکورد،  نیز داشت مورد تأکید قرار گرفت.
در مجمع عمومی 1396، به تعدد نام‌هایی مانند درافتس، چکرز، داما و سایر گونه‌ها و عناوین منطقه‌ای این خانواده اشاره شد و مقرر گردید این گونه‌ها در چارچوب خانواده درافتس ساماندهی شوند.بر این اساس، درافتس به‌عنوان نام اصلی و استاندارد مورد استفاده قرار گیرد و عناوینی مانند چکرز و داما، در مواردی که از نظر قوانین و ساختار در خانواده درافتس قرار می‌گیرند، به‌عنوان گونه‌ها یا فرمت‌های مرتبط با درافتس تعریف شوند.
این رویکرد با هدف ایجاد هماهنگی میان ساختار داخلی انجمن او-اسپرت و ساختارهای جهانی و قاره‌ای درافتس دنبال شد.

۱۰-۳ خانواده ورزش ذهنی دوز
در خصوص دوز نیز مجمع عمومی 1396 بر ضرورت شناسایی و ساماندهی نام‌ها و گونه‌های مختلف این خانواده تأکید کرد.
در کشورهای مختلف، این خانواده با نام‌ها و گونه‌های متعددی شناخته شده است؛ از جمله دوز، مورابارابا، اوملابالابا، ملابالابا، موروروا، آچی، شیشیمیا، شَکس، تاپاتان و گورگالداج. در کنار این نام‌ها، نه‌مرد-موریس نیز با عنوان‌ها و نام‌های تاریخی و منطقه‌ای متعددی شناخته شده است؛ از جمله مرلز، مریلز، مرلس، بازی آسیاب، آسیاب، موله، مالوم، موآرا، مولینو، فیلتو، ملینک و ملین. همچنین گونه‌هایی مانند سه‌مرد-موریس، شش‌مرد-موریس، هفت‌مرد-موریس، یازده‌مرد-موریس و دوازده‌مرد-موریس در منابع مربوط به این خانواده ثبت شده‌اند.
بر همین اساس، مقرر شد کمیته ورزش‌های ذهنی ضمن بررسی تفاوت‌های تاریخی، فرهنگی و فنی این گونه‌ها، آنها را در یک نظام طبقه‌بندی منسجم بررسی کند و در نهایت، نام و فرمت استاندارد هماهنگ با ساختارهای جهانی و قاره‌ای را برای فعالیت رسمی انجمن تعیین نماید. هدف این سیاست، حذف هویت تاریخی و منطقه‌ای گونه‌ها نبود؛ بلکه جلوگیری از ایجاد چندین عنوان و ساختار موازی برای خانواده‌های مشترک و ایجاد یک نظام روشن برای معرفی آنها در سطح ملی و بین‌المللی بود.

۱۱. فلسفه مصوبه استانداردسازی
فلسفه اصلی این مصوبه، ایجاد وحدت در نام‌گذاری، استانداردسازی ساختار رشته‌ها، جلوگیری از موازی‌کاری و ایجاد زبان مشترک میان ساختار ملی، قاره‌ای و جهانی ورزش‌های ذهنی و استراتژیک بود.
بر این اساس، هر خانواده ورزشی می‌بایست یک عنوان اصلی و استاندارد داشته باشد و گونه‌ها، فرمت‌ها و عناوین منطقه‌ای یا تاریخی آن نیز در جایگاه مناسب خود در همان خانواده تعریف شوند. این سیاست همچنین با هدف تسهیل آموزش، مربیگری، داوری، برگزاری مسابقات و تعاملات بین‌المللی دنبال شد. کمیته ورزش‌های ذهنی موظف بود نتیجه بررسی‌ها و دسته‌بندی‌های انجام‌شده را در مجامع عمومی بعدی انجمن ارائه کند تا ساختار نهایی رشته‌ها و عناوین مورد استفاده در حوزه ورزش‌های ذهنی و استراتژیک تعیین و تثبیت شود. اسپانسری تمامی این تحقیقات، مطالعات و به روز رسانی ها و در صورت لزوم سفر به کشورهای مختلف را مریم عمیدی مهر عهده دار بود.

۱۲. مجمع عمومی انجمن او-اسپرت ـ همدان، ۱۳۹۶
در نهایت، مجمع عمومی انجمن او-اسپرت در سال ۱۳۹۶ در همدان با نظارت دقیق فدراسیون ورزش‌های رزمی برگزار شد.
در این مجمع، انجمن او-اسپرت کشور ضمن ارائه گزارش فعالیت‌های انجام‌شده، گزارشی از سرمایه‌گذاری‌ها و جذب منابع استانی در حوزه کمیته ورزش‌های ذهنی ارائه کرد. در این گزارش، فعالیت‌های انجام‌شده در رشته‌های گو، درافتس، دوز یا مورابارابا و بازی‌های کارتی تحت عنوان پروژه «تیس کوپان» تشریح شد.
همچنین با توجه به اینکه بنا بر گزارش ارائه‌شده، حدود ۱۰ درصد جامعه پیرامون انجمن را علاقه‌مندان به ورزش‌های ذهنی تشکیل می‌دادند، اعضای مجمع با اختصاص ۱۰ درصد منابع انجمن به حوزه ورزش‌های ذهنی موافقت کردند تا این منابع در راستای توسعه، آموزش، برگزاری مسابقات، تجهیز و گسترش فعالیت‌های این حوزه مورد استفاده قرار گیرد هرچند در سال های بعد این منابه به مرز 20درصد از سهم کل نزدیک شد. گزارش فعالیت‌ها و مصوبات مجمع عمومی انجمن او-اسپرت نیز به تأیید فدراسیون ورزش‌های رزمی رسید.


جمع‌بندی
روند شکل‌گیری و توسعه ورزش‌های ذهنی و استراتژیک در انجمن او-اسپرت ایران از سال ۲۰۰۶ و با آشنایی با ورزش استراتژیک گو در جریان ارتباطات بین‌المللی سبک اورینتال و فدراسیون جهانی آن آغاز شد. این روند در سال‌های بعد با برگزاری دوره‌ها و مسابقات گو و دوز، توسعه ارتباطات ایران و کره جنوبی، حضور شیرین محمدی، نایب‌رئیس کمیته گو ایران، در رویداد بین‌المللی گو در کره جنوبی در سال ۲۰۱۲ با سطح فنی ثبت‌شده ۱۰ کیو، ورود آموزش بین‌المللی درافتس و داما در سال ۲۰۱۳، آشنایی با شیانگ‌چی و ورود بازی‌های کارتی و شکل‌گیری پروژه «تیس کوپان» ادامه یافت.
در همین دوره، حضور وونگ های شان، معروف به رکس، از هنگ‌کنگ در همدان و معرفی انواع بازی‌های کارتی و نمونه تاریخی گوندان، نقطه مهمی در گسترش دامنه فعالیت‌های پروژه تیس کوپان محسوب شد. در ادامه، با ارتقای سبک اورینتال به انجمن او-اسپرت، انتقال انجمن به فدراسیون ورزش‌های رزمی در سال ۱۳۹۴، تشکیل و تعیین چارچوب کمیته ورزش‌های ذهنی در سال ۱۳۹۵ و تصویب سیاست استانداردسازی و یکپارچه‌سازی نام‌ها و خانواده‌های ورزشی، فعالیت‌های این حوزه وارد مرحله سازمان‌یافته‌تری شد.
در این چارچوب، گو به‌عنوان نام اصلی خانواده گو و درافتس به‌عنوان نام اصلی خانواده درافتس مورد توجه قرار گرفت و گونه‌ها و عناوین مختلف در جایگاه مناسب خود ساماندهی شدند. در خانواده دوز نیز هدف، رسیدن به یک نام و فرمت استاندارد هماهنگ با ساختارهای جهانی و قاره‌ای بود. در نهایت، با تصویب اختصاص ۱۰ درصد منابع انجمن به حوزه ورزش‌های ذهنی در مجمع عمومی سال ۱۳۹۶، پروژه توسعه ورزش‌های ذهنی و استراتژیک وارد مرحله‌ای رسمی‌تر از نظر سازماندهی، تأمین منابع، آموزش، برگزاری مسابقات و توسعه ارتباطات ملی و بین‌المللی شد. این روند نشان‌دهنده تلاش انجمن او-اسپرت برای ایجاد یک ساختار منسجم، استاندارد و هماهنگ با نظام بین‌المللی ورزش‌های ذهنی و استراتژیک و پیوند دادن ظرفیت‌های داخلی ایران با نهادهای تخصصی جهانی و قاره‌ای این رشته‌ها است.

کمیته ورزش های ذهنی ایرانیان
کمیته ورزش های ذهنی انجمن او-اسپرت ج.ا. ایران